Prawa i obowiązki pracowników i pracodawcy w zakresie BHP oraz odpowiedzialności za naruszenie przepisów i zasad BHP

Moduł BHP — Prawa i obowiązki
Obowiązki pracownika w zakresie BHP
Podstawowym obowiązkiem każdego pracownika jest przestrzeganie przepisów i zasad bezpieczeństwa i higieny pracy. W szczególności pracownik jest zobowiązany:
Moduł BHP — Prawa pracownika
Uprawnienia pracownika według Kodeksu pracy
Prawo do bezpiecznej pracy
Pracownik ma prawo do warunków pracy zgodnych z przepisami BHP
Prawo do urlopu
Coroczny, nieprzerwany, płatny urlop wypoczynkowy
Prawo do opieki lekarskiej
Badania profilaktyczne na koszt pracodawcy
Dodatkowe prawa pracownika w zakresie BHP
Zgodnie z zapisami Kodeksu pracy pracownik ma również prawo:
Powstrzymać się od pracy i zawiadomić przełożonego, gdy warunki nie odpowiadają przepisom BHP i stwarzają bezpośrednie zagrożenie dla zdrowia lub życia.
Oddalić się z miejsca zagrożenia, jeśli powstrzymanie się od pracy nie usuwa zagrożenia. Zachowuje wynagrodzenie za ten czas.
Powstrzymać się od pracy wymagającej szczególnej sprawności psychofizycznej, gdy jego stan jej nie zapewnia (Dz.U. Nr 62, poz. 287).
Wyjątek: powyższe prawa nie dotyczą pracownika, którego obowiązkiem pracowniczym jest ratowanie życia ludzkiego lub mienia.

Moduł BHP — Pracodawca
Obowiązki pracodawcy w zakresie BHP
Pracodawca ponosi odpowiedzialność za stan bezpieczeństwa i higieny pracy w zakładzie. Znowelizowany Kodeks pracy uściślił zakres obowiązków i uprawnień. Do podstawowych obowiązków pracodawcy należy:
Pracodawca udostępnia aktualne instrukcje BHP
Pracodawca jest obowiązany udostępnić pracownikom — do stałego korzystania — aktualne instrukcje BHP dotyczące:
Moduł BHP — Odpowiedzialność
Odpowiedzialność za naruszenie przepisów BHP
Za naruszenie przepisów i zasad BHP pracownik oraz pracodawca mogą ponieść cztery rodzaje odpowiedzialności:
Porządkowa
Upomnienie, nagana, kara pieniężna nakładane przez pracodawcę za nieprzestrzeganie przepisów BHP, regulaminu pracy lub poleceń przełożonych.
Materialna
Obowiązek naprawienia szkody wyrządzonej pracodawcy wskutek niewykonania lub nienależytego wykonania obowiązków pracowniczych.
Wykroczeniowa
Kara grzywny nakładana przez PIP za wykroczenia przeciwko prawom pracownika (art. 281–283 KP) — od 2 000 zł do 60 000 zł.
Mandat PIP do 5 000 zł (10 000 zł przy recydywie). Max grzywna sądowa: 90 000 zł. Stan prawny od 8 lipca 2026 r.
Karna
Za narażenie pracownika na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia lub ciężkiego uszczerbku na zdrowiu (art. 220 KK): pozbawienie wolności do lat 3. Przy nieumyślności — grzywna, ograniczenie wolności albo pozbawienie wolności do 1 roku.
Szybkie pytanie — Kary porządkowe
Jakim rodzajem kary porządkowej może ukarać pracodawca pracownika za naruszenie przepisów i zasad BHP?